İş yerində müsbət və mənfi möhkəmləndirmə

Müsbət və mənfi gücləndirmə, işçilərin iş yerində davranışına təsir göstərmək üçün istifadə olunan iki texnikadır. Müsbət gücləndirmə, arzu olunan davranışa görə mükafat və ya təşviq verməyi əhatə edir, mənfi gücləndirmə isə arzu olunan davranışı təşviq etmək üçün xoşagəlməz stimulları aradan qaldırmaq və ya onlardan qaçmaqdır. Bu texnikaların işçilərə iş yerində necə təsir göstərə biləcəyinə dair bəzi nümunələr:

Müsbət Gücləndirmə:

Nümunə 1: Daimi olaraq satış hədəflərinə çatan bir işçi, göstərdiyi səylərə görə bonus və ya komissiya alır. Bu müs­bət gücləndirmə işçini hədəflərinə çatmaq və yaxşı performans göstərmək üçün daha çox çalışmaq motivasiyası ilə təmin edir.

Nümunə 2: Layihədə əla iş göstərən bir işçini tərifləyən menecer, işçinin özünəinamını və motivasiyasını artırır. Bu müs­bət gücləndirmə məhsuldarlığın artmasına və işdən məmnunluğun yüksəlməsinə səbəb ola bilər.

Mənfi Gücləndirmə:

Nümunə 1: Davamlı gecikən bir işçi, nəzarətçisindən xəbərdarlıq alır. Bu mənfi gücləndirmə işçini daha vaxtında gəlməyə və əlavə xəbərdarlıqlardan və ya intizam tədbirlərindən qaçmağa təşviq edir.

Nümunə 2: Xoşlamadığı bir işi tamamlayan işçiyə, işin sonunda qısa istirahət və ya fasilə verilir. Bu mənfi gücləndirmə işçini xoşagəlməz işləri tamamlayaraq mükafatı almağa təşviq edir.

Həm müs­bət, həm də mənfi gücləndirmə işçilərin davranışına təsir göstərə bilər. Müsbət gücləndirmə əhval-ruhiyyəni, motivasiyanı və iş məmnuniyyətini artıraraq məhsuldarlıq və iş performansını yüksəldir. Mənfi gücləndirmə isə işçiləri arzuolunmaz davranışları dəyişməyə və mənfi nəticələrdən qaçmağa təşviq edərək daha müsbət iş mühiti yaradır.

Qeyd etmək vacibdir ki, gücləndirmə texnikalarından istifadə balanslı və uyğun şəkildə edilməlidir. Bu texnikaların həddindən artıq və ya yanlış istifadəsi yaradıcılığın, müstəqil düşüncənin və motivasiyanın azalmasına səbəb ola bilər. İşəgötürənlər həmçinin fərdi fərqlilikləri nəzərə almalı və hər bir işçinin ehtiyaclarına uyğun yanaşma tətbiq etməlidirlər.